Katechiny i EGCG – dlaczego zielona herbata jest tak silnym antyoksydantem

Ten wpis jest częścią cyklu składniki bioaktywne w herbacie

Siedzę przy filiżance zielonej herbaty i myślę, że jej delikatny smak bywa mylący. To właśnie w tej subtelności kryje się jedna z największych sił herbaty – katechiny, czyli związki bioaktywne odpowiedzialne za jej właściwości antyoksydacyjne.

Katechiny to grupa polifenoli obecnych głównie w zielonej herbacie, które wykazują silne działanie antyoksydacyjne i ochronne dla komórek. Najważniejszą z nich jest EGCG (galusan epigallokatechiny), który wpływa na neutralizację nadmiaru wolnych rodników i wspiera naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Czym są katechiny?

Działanie katechin nie polega na całkowitym wyeliminowaniu wolnych rodników, lecz na neutralizacji ich nadmiaru, który może prowadzić do stresu oksydacyjnego. W normalnym funkcjonującym organizmie wolne rodniki nie są wyłącznie szkodliwe – pełnią również funkcje sygnałowe, dlatego kluczowe jest zachowanie równowagi oksydacyjno-antyoksydacyjnej. Katechiny zawarte w zielonej herbacie wspierają naturalne mechanizmy ochrony komórek, pomagając ograniczyć niekorzystne procesy utleniania bez zaburzenia prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Katechiny to naturalne związki roślinne należące do grupy polifenoli. W herbacie występują w największej ilości wtedy, gdy liście nie zostały poddane pełnej oksydacji, co jest charakterystyczne dla herbaty zielonej i białej.

Do najważniejszych katechin należą:
•   epikatechina (EC),
•   epigallokatechina (EGC),
•   epikatechina galusan (ECG),
•   EGCG – galusan epigallokatechiny.

To właśnie one odpowiadają za biologiczną aktywność zielonej herbaty.

EGCG – kluczowy składnik bioaktywny zielonej herbaty

EGCG jest najlepiej przebadaną katechiną występującą w herbacie. Jego znaczenie wynika z:
•   wysokiej aktywności antyoksydacyjnej,
•   zdolności do neutralizacji wolnych rodników,
•   udziału w regulacji procesów komórkowych.

Dzięki temu EGCG jest często wskazywany jako jeden z głównych związków odpowiadających za prozdrowotny właściwości zielonej herbaty.

Jak działają katechiny w organizmie?

Katechiny oddziałują na organizm na kilku poziomach:
•   wspierają ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym,
•   uczestniczą w naturalnych procesach obronnych,
•   wpływają na metabolizm komórkowy.

Ich działanie nie polega na „leczeniu”, lecz na wspieraniu naturalnych mechanizmów obronnych organizmu.

Dlaczego zielona herbata zawiera więcej katechin niż czarna?

Różnica wynika z procesu produkcji:
•   zielona herbata – liście są podgrzewane, aby zahamować oksydację, dzięki czemu zachowują wysoką zawartość katechin,
•   czarna herbata – katechiny ulegają przekształceniu w teaflawiny i tearubiginy podczas oksydacji.

To dlatego zielona herbata ma inny profil składników bioaktywnych niż herbata czarna.

Wpływ parzenia na zawartość katechin w tym EGCG

Ilość katechin w naparze zależy od:
•   temperatury wody,
•   czasu parzenia,
•   jakości liścia.

Uwaga: Wyższa temperatura i dłuższe parzenie zazwyczaj zwiększają ekstrakcje katechin, w tym EGCG, ale mogą również nasilać gorycz i cierpkość naparu. Wrzątek nie niszczy EGCG. Przemiany mogą zachodzić podczas długotrwałego działania wysokiej temperatury.

Odpowiednio dobrane parametry pomagają zachować równowagę między działaniem prozdrowotnym a przyjemnością z picia herbaty.

Kiedy działanie katechin w tym EGCG, może być ograniczone?

Działanie katechin (EGCG) może być mniej odczuwalne:
•   przy długim przechowywaniu herbaty w niewłaściwych warunkach,
•   u osób wrażliwych na garbniki, które mogą dominować smak i odczucie.

Czy katechiny są bezpieczne?

Katechiny pochodzące z naturalnej herbaty są uznawane za bezpieczne dla osób dorosłych spożywających herbatę we właściwych ilościach. Należy jednak pamiętać, że:
•   zielona herbata zawiera także kofeinę,
•   bardzo mocne napary mogą podrażniać żołądek,
•   reakcja organizmu jest indywidualna.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o katechiny w tym EGCG

Czy katechiny występują tylko w zielonej herbacie?

Nie tylko. Katechiny w największej ilości występują w herbacie zielonej i białej. W herbacie oolong- ich ilość zależy od stopnia przetworzenia liści, natomiast w pu-erh i czarnej – katechiny podczas produkcji ulegają przekształceniu w inne związki

Czym jest EGCG?

EGCG to galusan epigallokatechiny – jest to jedna z głównych katechin zielonej i białej herbaty o silnym działaniu antyoksydacyjnym.(najwięcej jest jej w zielonej herbacie).

Czy zielona herbata działa antyoksydacyjnie?

Tak, głównie dzięki obecności katechin, w tym EGCG.

Czy sposób parzenia wpływa na ilość katechin?

Tak. Wyższa temperatura i dłuższe parzenie zazwyczaj zwiększają ekstrakcje katechin, w tym EGCG, ale mogą również nasilać gorycz i cierpkość naparu.

Czy katechiny mogą szkodzić?

W naturalnych ilościach pochodzących z herbaty nie. Jednak bardzo mocne napary mogą być nieodpowiednie dla osób wrażliwych na kofeinę i garbniki (mogą powodować uczucie rozdrażnienia oraz dyskomfort żołądkowy).

Czy zielona herbata posiada garbniki?

Garbniki są w każdej herbacie z krzaka camellia sinensis- różni się tylko ich ilość i forma. Oznacza to, że w zależności od rodzaju herbaty inaczej wpływają  na smak i odczucia w ustach.

Czy herbata ziołowa zawiera katechiny?

Nie. Katechiny są charakterystyczne dla herbaty z krzewu Camellia sinensis.

Źródła:
Saklar S., Ertas E., Ozdemir I.S., Karadeniz B. (2015). Effects of different brewing conditions on catechin content and sensory acceptance in Turkish green tea infusions. Journal of Food Science and Technology, 52(10), 6639–6646.
https://doi.org/10.1007/s13197-015-1746-y
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (2018). Scientific opinion on the safety of green tea catechins. EFSA Journal, 16(4), 5239.
https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5239