Biała herbata i jej właściwości

Historia białej herbaty

Historia białej herbaty prowadzi nas do Chin, gdzie od wieków ceniono delikatne pąki i młode liście krzewów herbacianych. Wzmianki o „białej herbacie” pojawiają się w dawnych opisach, między innymi z czasów dynastii Song (960–1279). Nie oznacza to jednak, że przygotowywano ją tak samo jak dzisiejszą białą herbatę. Popularne wówczas rozcieranie herbaty na proszek należało do innej tradycji obróbki i podawania napoju.

Biała herbata w znanej nam dziś postaci rozwinęła się w chińskiej prowincji Fujian. Jej produkcja, oparta przede wszystkim na więdnięciu i suszeniu pąków oraz liści, rozwijała się w XIX wieku. Z czasem herbata ta zaczęła trafiać również na rynki zagraniczne, zdobywając uznanie za subtelny smak i aromat.

Czym różni się biała herbata od pozostałych herbat?

Biała herbata powstaje z krzewu herbacianego Camellia sinensis -tej samej rośliny, z której otrzymujemy herbaty zielone, czarne, żółte, oolong i pu-erh. O przynależności do danego rodzaju decyduje przede wszystkim sposób obróbki liści.
Na smak i skład wpływają również odmiana krzewu, miejsce uprawy oraz termin zbioru.

Do produkcji białej herbaty wykorzystuje się pąki lub pąki wraz z liśćmi, zależnie od jej rodzaju. Przykładowo Silver Needle powstaje z samych pąków, pokrytych srebrzystobiałym meszkiem, natomiast Pai Mu Tan z pąków i młodych liści. Biała herbata nie zawsze jest zbierana najwcześniej. Przykładowo zieloną herbatę Long Jing (Smocza Studnia) również zbiera się wczesną wiosną, a jej szczególnie cenione partie pochodzą ze zbiorów przed świętem Qingming, przypadającym na początku kwietnia.

Biała herbata – niewiele etapów obróbki

Biała herbata należy do herbat najmniej przetworzonych. Jej tradycyjna produkcja opiera się przede wszystkim na więdnięciu i suszeniu. Liści zwykle nie poddaje się intensywnemu zwijaniu ani wczesnemu ogrzewaniu, które w produkcji zielonej herbaty służy zatrzymaniu utleniania.

 Podczas więdnięcia następują naturalne przemiany składników liścia, w tym częściowa oksydacja, czyli utlenianie polifenoli.

Czy biała herbata ma najwięcej polifenoli?

Biała herbata jest źródłem polifenoli, ale nie można uznać, że zawsze zawiera ich więcej niż pozostałe herbaty. Ich ilość zależy od odmiany krzewu, zbieranych pąków i liści oraz sposobu produkcji. Na zawartość polifenoli w filiżance wpływają również ilość suszu, temperatura wody i czas parzenia.

Do polifenoli obecnych w białej herbacie należą katechiny, w tym EGCG, badane między innymi ze względu na właściwości antyoksydacyjne. Pomagają one neutralizować wolne rodniki, których nadmiar może powodować wiele chorób i starzenie się organizmu. 

Jak smakuje biała herbata?

Biała herbata często ma delikatny, łagodny smak z naturalną nutą słodyczy. Zależnie od jej rodzaju możesz wyczuć aromaty kojarzące się z kwiatami, miodem, owocami czy świeżym sianem. To naturalne cechy herbaty, nie oznaczają, że dodano do niej te składniki.

Białe herbaty przechowywane w odpowiednich warunkach przez kilka lat mogą nabierać pełniejszego smaku, z nutami suszonych owoców, drewna i przypraw. Nie oznacza to jednak, że im starsza herbata, tym lepsza.  Świeża i dojrzewająca oferują po prostu inne doznania smakowe.

Zwiększa odporność na infekcje

Przez to, że posiada bardzo dużo przeciwutleniaczy, które usuwają z naszego organizmu nadmiar wolnych rodników zwiększa naszą odporność, co jest niezmiernie ważne szczególnie w okresie pandemicznym i jesiennym, kiedy to występuje najwięcej zachorowań.

Biała herbata a zdrowie zębów

Biała herbata zawiera polifenole, które w badaniach laboratoryjnych wykazywały zdolność hamowania wzrostu niektórych bakterii związanych z próchnicą. To interesujące wyniki, choć nie oznaczają jeszcze, że picie naparu zapewnia taką samą ochronę.

W herbacie występują również fluorki, czyli związki fluoru, jednak picie herbaty nie zastępuje szczotkowania zębów pastą z fluorem ani kontroli stomatologicznych.

Ekstrakt z białej herbaty wykorzystuje się również w niektórych pastach do zębów. Jej składniki są badane ze względu na właściwości antyoksydacyjne i przeciwbakteryjne. 

Cukrzyca i biała herbata

Wiadomo, że ludzie chorzy na cukrzycę muszą stosować dietę dla diabetyków (cukrzycową) czyli, jak najmniej produktów przetwarzanych i jak najniższy indeks glikemiczny.

Osobom z cukrzycą zaleca się ograniczanie cukrów dodanych i unikanie słodzonych napojów. Biała herbata bez cukru, miodu i syropów może być ich smacznym zamiennikiem. Szczegółowe zalecenia żywieniowe powinny być dopasowane do konkretnej osoby.

Biała herbata a zdrowie serca

Biała herbata dostarcza polifenoli, które są badane pod kątem wpływu na serce i naczynia krwionośne. 

W trosce o układ krążenia warto zadbać przede wszystkim o regularną aktywność fizyczną, niepalenie tytoniu i odpowiedni sposób odżywiania. Dobrym przykładem jest dieta DASH, bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych i orzechy, z ograniczeniem soli.

Biała herbata bez słodkich dodatków może być przyjemnym elementem takiego jadłospisu. Jej picie nie zastępuje jednak leczenia nadciśnienia ani innych chorób układu krążenia.

Biała herbata a starzenie się skóry

Biała herbata zawiera polifenole o właściwościach antyoksydacyjnych, dlatego interesują się nią również badacze zajmujący się pielęgnacją skóry.

W badaniach laboratoryjnych ekstrakt z białej herbaty hamował aktywność enzymów rozkładających kolagen i elastynę – białka odpowiadające za jędrność i sprężystość skóry. 

Wyciągi z białej herbaty wykorzystuje się w kosmetykach, między innymi kremach, tonikach i serum.

Biała herbata a fotostarzenie skóry

Fotostarzenie to zmiany skóry wywołane długotrwałym działaniem promieniowania UV, takie jak zmarszczki, przebarwienia i utrata jędrności.

W badaniu z udziałem ludzi ekstrakty z białej i zielonej herbaty nakładane na skórę wykazywały działanie ochronne wobec niektórych skutków promieniowania UV.
Nie oznacza to jednak, że picie naparu zapewnia podobny efekt ani że kosmetyk z ekstraktem herbacianym działa jak filtr przeciwsłoneczny.

Wyciągi herbaciane mogą być interesującym składnikiem pielęgnacji, ale podstawą ochrony przed fotostarzeniem pozostają preparaty z filtrem oraz ograniczanie nadmiernej ekspozycji na słońce.

Herbata zwiększa metabolizm

Herbata nie odchudza, żeby to było jasne. Jedynie poprawia metabolizm, ale tylko i wyłącznie w połączeniu z odpowiednio dobraną dieta oraz aktywnością fizyczną.
Nie działa w połączeniu ze słodyczami, słodkimi napojami etc.
Koniecznie sprawdź swoje BMI
BMI 18,5-24,9 kg/m2 – waga optymalna
BMI 25 – 29,9 – oznacza nadwagę
Wartość powyżej 30 –otyłość.
Najbardziej niekorzystna jest otyłość brzuszna, czyli nadmierne odkładanie się tłuszczu w jamie brzusznej.

Ile kofeiny zawiera biała herbata?

Biała herbata zawiera kofeinę, nazywaną również teiną. Jej delikatny smak i jasny kolor naparu nie oznaczają, że ma jej niewiele.

Zawartość kofeiny zależy między innymi od odmiany krzewu, zbieranych pąków i liści oraz sposobu parzenia. Młode pąki mogą być bogate w kofeinę, dlatego herbata złożona wyłącznie z pąków nie musi być mniej pobudzająca.

Napar białej herbaty może zawierać podobną ilość kofeiny jak zielona lub czarna, a niekiedy nawet większą. Znaczenie mają ilość suszu, temperatura wody i czas parzenia. Nie warto więc wybierać jej jako herbaty o niskiej zawartości kofeiny wyłącznie na podstawie nazwy.

L-teanina – jakie ma znaczenie?

Biała herbata zawiera również L- teaninę aminokwas (nie) białkowy, który łagodzi działanie kofeiny i działa odprężająco i wyciszająco. Każda herbata z krzaka Camellia Sinensis posiada L-teaninę tyle, że w różnych ilościach.

Współtworzy smak naparu, nadając mu charakterystyczną nutę umami.

Herbata na trawienie

Jeżeli masz problemy z trawieniem, zgagą, skurczami żołądka, nadkwaśnością żołądka – sięgnij po białą herbatę.
Znam przynajmniej kilka osób, które zamiast pastylki na trawienie wypijają białą herbatę. Wypróbuj.

Przy nawracających dolegliwościach warto ustalić ich przyczynę z lekarzem, zamiast zastępować leczenie herbatą.

Jaką wybrać herbatę?

Kilkanaście lat temu otrzymałam w prezencie białą herbatę. O herbatach wiedziałam tylko tyle, że są czarne i że zaparza się w czajniczku esencję, po czym rozlewa do szklanek i dodaje wodę. Często zaparzony rano napar służył aż do kolacji. Ale wtedy wiedziałam już, że nie powinno pić herbaty z torebek.

Zaparzyłam herbatę tak, jak czarną, a tu dziwny, inny smak i słomkowy kolor. Znów dosypałam bardzo dużo suszu i poza tym, że zrobiła się gorzka, nic się nie zmieniło.

W konsekwencji cały napar białej herbaty popłynął do Wisły.
Kilka lat później na Sri Lance odwiedziłam plantację herbaty.

Opowiedziano nam o wszystkich herbatach, o sposobach ich produkcji i co najważniejsze – jak je zaparzać. Od tego momentu rozkoszuję się jej smakiem. Białą herbatę można pić samą lub wybierać mieszanki, na przykład mieszanką białych i zielonych herbat

Jak parzyć białą herbatę?

Na początek proponuję wodę o temperaturze 80–85°C i parzenie przez 2–3 minuty. To dobry punkt wyjścia, szczególnie jeśli dopiero poznajesz białą herbatę. Sprawdź również zalecenia dla konkretnego suszu – poszczególne herbaty mogą wymagać innych warunków.

1. Odmierz około 2-3 g suszu na 200 ml wody. Białe herbaty bywają bardzo puszyste, dlatego łyżeczka nie zawsze jest miarodajna.

2. Umieść susz w ogrzanym czajniczku lub dzbanku, zapewniając liściom miejsce do rozwinięcia.

3. Zalej wodą o temperaturze 80–85°C.

4. Po 2–3 minutach oddziel napar od liści, żeby nie nabierał nadmiernej goryczy.

Jeżeli napar jest zbyt delikatny, następnym razem wydłuż nieco parzenie lub zwiększ ilość suszu. Jeśli jest gorzki albo cierpki – skróć czas lub obniż temperaturę wody.

Białą herbatę warto parzyć wielokrotnie. Te same liście możesz zwykle zalać jeszcze dwa lub trzy razy, dostosowując czas do smaku kolejnych naparów. Niektóre białe herbaty, zwłaszcza dojrzewające, dobrze znoszą również znacznie gorętszą wodę.

FAQ Biała herbata – najczęściej zadawane pytania

Czy biała herbata zawiera kofeinę?

Tak, biała herbata zawiera kofeinę, nazywaną również teiną. Jej ilość zależy od rodzaju suszu i sposobu parzenia. Jasny kolor i delikatny smak nie oznaczają niskiej zawartości kofeiny.

Czym różni się biała herbata od zielonej?

Najważniejsza różnica dotyczy produkcji. Biała herbata przechodzi przede wszystkim więdnięcie i suszenie, podczas których zachodzi częściowe utlenianie. W produkcji zielonej herbaty liście wcześnie się ogrzewa, aby zahamować ten proces.

Czy biała herbata jest zdrowsza od zielonej?

Nie można  uznać jednej z nich za zdrowszą. Obie zawierają polifenole, a ich skład zależy między innymi od odmiany krzewu, sposobu produkcji i parzenia. Najmniejszy stopień przetworzenia nie oznacza automatycznie największej ilości antyoksydantów.

Jak smakuje biała herbata?

Często jest łagodna, z naturalną nutą słodyczy. Można w niej wyczuć aromaty kwiatowe, miodowe, owocowe lub przypominające świeże siano. Smak zależy od rodzaju herbaty, jej wieku i sposobu przygotowania.

W jakiej temperaturze parzyć białą herbatę?

Dobrym punktem wyjścia jest 80–85°C. Nie jest to jednak zasada dla wszystkich białych herbat – niektóre, zwłaszcza dojrzewające, dobrze znoszą wodę w wyższej temperaturze. Warto sprawdzić zalecenia dla konkretnego suszu.

Jak długo parzyć białą herbatę?

Na początek spróbuj 2–3 minut, używając około 2-3 g suszu na 200 ml wody. Następnie oddziel napar od liści. Czas możesz dostosować do własnego smaku.

Czy białą herbatę można parzyć kilka razy?

Tak. Dobrej jakości liście zwykle nadają się do kilku parzeń, a kolejne napary mogą ujawniać inne nuty smakowe. Liczba parzeń zależy od suszu, ilości liści i długości każdego zalania.

Dlaczego biała herbata jest gorzka?

Przyczyną może być zbyt długie parzenie, za duża ilość suszu lub zbyt wysoka temperatura wody dla danej herbaty. Spróbuj zmienić jeden z tych parametrów i porównać smak.

Czym różni się Silver Needle od Bai Mu Dan?

Silver Needle powstaje z samych pąków, pokrytych srebrzystobiałym meszkiem. Bai Mu Dan zawiera pąki i młode liście. Różnią się wyglądem suszu oraz charakterem naparu.

Czy starsza biała herbata jest lepsza?

Nie zawsze. Odpowiednio przechowywana biała herbata może z czasem nabierać głębszego smaku, ale wiek nie gwarantuje jakości. Jedni wolą świeże, kwiatowe nuty, inni aromaty suszonych owoców i przypraw charakterystyczne dla herbat dojrzewających.

Jak przechowywać białą herbatę?

Do codziennego użytku przechowuj ją w szczelnym, suchym opakowaniu, z dala od światła, wilgoci i intensywnych zapachów. Celowe, wieloletnie dojrzewanie wymaga odpowiednich warunków – samo pozostawienie herbaty na półce nie gwarantuje dobrego efektu.

Źródła

• Produkcja, skład i dojrzewanie białej herbaty: Recent advances on white tea: Manufacturing, compositions, aging characteristics and bioactivities (2023).
• Zawartość kofeiny w naparach: Chin i wsp., Caffeine content of brewed teas (2008).
• Biała herbata a bakterie jamy ustnej — badanie laboratoryjne: Effect of white tea extract in vitro against cariogenic and periodontal bacteria (2018).
• Ekstrakty roślinne a enzymy rozkładające kolagen i elastynę — badanie laboratoryjne: Thring i wsp., Anti-collagenase, anti-elastase and anti-oxidant activities of extracts from 21 plants (2009).
• Ekstrakty herbaciane stosowane na skórę a promieniowanie UV: Camouse i wsp., Topical application of green and white tea extracts provides protection from solar-simulated ultraviolet light in human skin (2009).
• L-teanina i kofeina a uwaga: Owen i wsp., The combined effects of L-theanine and caffeine on cognitive performance and mood (2008).
• Biała herbata a wydatek energetyczny — badanie pilotażowe: Acute change in resting energy expenditure and vital signs in response to white tea consumption in females (2024).