Dieta a profilaktyka nowotworów – co naprawdę ma znaczenie?

Czy możemy zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór? Czy sposób odżywiania ma tutaj znaczenie? I czy istnieją produkty, które rzeczywiście „chronią przed rakiem”?

Na te pytania nauka odpowiada dziś znacznie precyzyjniej niż jeszcze kilkanaście lat temu.

Nie istnieje jeden produkt ani nawet kilka „superproduktów”, które uchronią nas przed chorobą nowotworową. Wiemy jednak, że na ryzyko rozwoju niektórych nowotworów wpływa nasz styl życia, w tym sposób odżywiania, aktywność fizyczna, masa ciała, palenie tytoniu i spożywanie alkoholu.

Dieta jest więc jednym z elementów profilaktyki, ale liczy się przede wszystkim cały sposób odżywiania, a nie pojedynczy składnik naszego jadłospisu.

Co zatem warto jeść? Przyjrzyjmy się czterem grupom produktów, które zgodnie z aktualnymi zaleceniami warto regularnie uwzględniać w codziennej diecie.

Jakie jest ryzyko zachorowania na nowotwór?

Nie istnieje jeden prosty test, który powie nam, czy zachorujemy na nowotwór. Wiemy jednak, że istnieją czynniki, które mogą zwiększać lub zmniejszać ryzyko rozwoju niektórych nowotworów.

Dlatego podczas oceny ryzyka możemy spotkać się z pytaniami:

• Czy palisz papierosy lub używasz innych wyrobów tytoniowych?

• Czy pijesz alkohol i jak często?

• Czy w Twojej rodzinie występowały choroby nowotworowe?

• Czy regularnie podejmujesz aktywność fizyczną?

• Jak wygląda Twoja codzienna dieta – ile jesz warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i roślin strączkowych?

• Jak często jesz czerwone i przetworzone mięso, np. wędliny?

• Czy masz nadwagę lub otyłość?

• Czy chronisz skórę przed nadmiernym promieniowaniem UV?

Znaczenie mają również wiek, predyspozycje genetyczne, niektóre zakażenia oraz czynniki środowiskowe i zawodowe.

Nie na wszystkie czynniki mamy wpływ – nie możemy zmienić wieku czy odziedziczonych predyspozycji genetycznych. Możemy jednak wpływać na część czynników związanych ze stylem życia.

Dlatego w profilaktyce nowotworów nie chodzi o znalezienie jednego „cudownego” produktu. Znacznie ważniejsze jest ograniczanie znanych czynników ryzyka i budowanie zdrowych nawyków na co dzień.

Czy istnieją produkty, które chronią przed nowotworami?

Często możemy przeczytać, że brokuły, czosnek, jagody czy zielona herbata „walczą z rakiem”. Czy rzeczywiście tak jest?

Nie istnieje pojedynczy produkt, który zapobiega nowotworom albo niszczy komórki nowotworowe w organizmie człowieka. Nie oznacza to jednak, że sposób odżywiania nie ma znaczenia.

Badania pokazują, że dieta bogata w produkty roślinne może być jednym z elementów zmniejszających ryzyko rozwoju niektórych nowotworów.

Szczególnie ważne miejsce w codziennym jadłospisie powinny zajmować:

• warzywa i owoce – dostarczają błonnika, witamin i wielu naturalnych związków bioaktywnych,

• produkty pełnoziarniste – są ważnym źródłem błonnika; jego odpowiednia ilość w diecie wiąże się z mniejszym ryzykiem raka jelita grubego,

• rośliny strączkowe – takie jak fasola, soczewica, ciecierzyca czy groch,

• różnorodne produkty roślinne – zamiast koncentrować się na jednym „superprodukcie”, warto zadbać o ich różnorodność.

Brokuły, czosnek, cebula, maliny czy inne owoce jagodowe powinny znaleźć się w takim sposobie odżywiania. Zawierają interesujące związki bioaktywne, które są przedmiotem badań naukowych. 

Równie ważne jest to, czego w diecie nie powinno być zbyt dużo. W profilaktyce nowotworów zaleca się ograniczenie czerwonego mięsa i spożywanie jak najmniejszej ilości mięsa przetworzonego, takiego jak niektóre wędliny, kiełbasy czy bekon.

Szczególne znaczenie ma również alkohol. Z punktu widzenia profilaktyki nowotworów najlepiej go nie pić.

4 produkty, które są pomocne w ochronie przed rakiem

1. Zielona herbata

Zielona herbata jest bogata w polifenole, czyli naturalne związki roślinne o właściwościach antyoksydacyjnych. Pomagają one chronić komórki przed stresem oksydacyjnym, który powstaje wtedy, gdy w organizmie tworzy się więcej wolnych rodników, niż organizm jest w stanie skutecznie neutralizować.

Jednym z najlepiej poznanych polifenoli zielonej herbaty jest EGCG – galusan epigallokatechiny, należący do katechin.

EGCG od wielu lat jest przedmiotem badań naukowych. W badaniach laboratoryjnych wykazuje wpływ na różne procesy zachodzące w komórkach, między innymi związane z ich wzrostem i podziałem. Badany jest również jego potencjalny związek z rozwojem chorób nowotworowych.

Trzeba jednak pamiętać o ważnej różnicy: wyniki badań laboratoryjnych nad EGCG nie oznaczają, że picie zielonej herbaty leczy raka lub chroni przed zachorowaniem na nowotwór. Badania prowadzone u ludzi nie pozwalają obecnie na wyciągnięcie takiego jednoznacznego wniosku.

Zielona herbata może natomiast być elementem zdrowego sposobu odżywiania, obok diety bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe.

Zawiera również L-teaninę, aminokwas niebiałkowy naturalnie występujący w Camellia sinensis, który jest badany między innymi pod kątem wpływu na odprężenie, reakcję na stres i funkcje poznawcze.

2. Warzywa – szczególnie kapustne

Warzywa powinny być stałym elementem codziennej diety. Szczególnie ciekawą grupą są warzywa kapustne, takie jak brokuły, kapusta, kalafior, brukselka, jarmuż, kalarepa, rzodkiewka, rukola czy rukiew wodna.

Warzywa kapustne zawierają glukozynolany, są to naturalne związki siarkowe odpowiedzialne między innymi za ich charakterystyczny, czasami lekko gorzki lub ostry smak.

Podczas krojenia, rozdrabniania, żucia i trawienia z glukozynolanów powstają związki biologicznie aktywne, między innymi izotiocyjaniany. Jednym z najlepiej poznanych jest sulforafan, występujący szczególnie w brokułach i ich kiełkach.

Sulforafan i inne związki obecne w warzywach kapustnych są intensywnie badane pod kątem ich wpływu na procesy związane z rozwojem nowotworów. Wyniki badań laboratoryjnych są interesujące, jednak badania prowadzone u ludzi nie pozwalają stwierdzić, że brokuły czy inne pojedyncze warzywo chronią przed rakiem.

Nie zmienia to faktu, że dieta bogata w różnorodne produkty roślinne jest ważnym elementem profilaktyki nowotworów.

Według zaleceń World Cancer Research Fund warto spożywać co najmniej 400 g różnorodnych warzyw nieskrobiowych i owoców dziennie – czyli około pięciu porcji.

A co z kiełkami?

Brokuły i rzodkiewki możemy jeść również w postaci kiełków. Szczególnie kiełki brokułów są interesujące ze względu na zawartość związków będących prekursorami sulforafanu.

Nie trzeba jednak traktować ich jak „leku”. Najważniejsza jest różnorodność warzyw i regularne włączanie ich do codziennej diety.

2. Warzywa – szczególnie kapustne

Warzywa powinny być stałym elementem codziennej diety. Szczególnie ciekawą grupą są warzywa kapustne, takie jak brokuły, kapusta, kalafior, brukselka, jarmuż, kalarepa, rzodkiewka, rukola czy rukiew wodna.

Warzywa kapustne zawierają glukozynolany – naturalne związki siarkowe odpowiedzialne między innymi za ich charakterystyczny, czasami lekko gorzki lub ostry smak.

Podczas krojenia, rozdrabniania, żucia i trawienia z glukozynolanów powstają związki biologicznie aktywne, między innymi izotiocyjaniany. Jednym z najlepiej poznanych jest sulforafan, występujący szczególnie w brokułach i ich kiełkach.

Sulforafan i inne związki obecne w warzywach kapustnych są intensywnie badane pod kątem ich wpływu na procesy związane z rozwojem nowotworów. Wyniki badań laboratoryjnych są interesujące, jednak badania prowadzone u ludzi nie pozwalają stwierdzić, że brokuły czy inne pojedyncze warzywo chronią przed rakiem.

Nie zmienia to faktu, że dieta bogata w różnorodne produkty roślinne jest ważnym elementem profilaktyki nowotworów.

Według zaleceń World Cancer Research Fund warto spożywać co najmniej 400 g różnorodnych warzyw nieskrobiowych i owoców dziennie – czyli około pięciu porcji.

A co z kiełkami?

Brokuły i rzodkiewki możemy jeść również w postaci kiełków. Szczególnie kiełki brokułów są interesujące ze względu na zawartość związków będących prekursorami sulforafanu.

Nie trzeba jednak traktować ich jak „leku”. Najważniejsza jest różnorodność warzyw i regularne włączanie ich do codziennej diety.

4. Zdrowe tłuszcze

Tłuszcz jest niezbędnym składnikiem naszej diety, ale ważne jest, jaki jego rodzaj wybieramy.

W codziennym jadłospisie warto wybierać przede wszystkim produkty bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, orzechy, nasiona i pestki.

Dobrym wyborem są również oleje tłoczone na zimno, na przykład olej lniany. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy olej nadaje się do podgrzewania. Olej lniany najlepiej spożywać na zimno, natomiast do smażenia można wykorzystać między innymi olej rzepakowy przeznaczony do obróbki cieplnej.

Nie należy natomiast utożsamiać olejów rafinowanych z tłuszczami trans. Rafinacja oleju i częściowe uwodornienie tłuszczu to dwa różne procesy. To właśnie przemysłowo produkowane tłuszcze częściowo uwodornione były istotnym źródłem szkodliwych tłuszczów trans.

W profilaktyce zdrowotnej liczy się jednak nie jeden konkretny olej, lecz cały sposób odżywiania – przewaga produktów roślinnych, odpowiednia ilość błonnika oraz zastępowanie nadmiaru tłuszczów nasyconych tłuszczami nienasyconymi.

Uwaga : wystrzegaj się olejów palmowych. Chronisz zdrowie i lasy tropikalne

Podsumowując

Czy można zapobiec nowotworowi albo wyleczyć go za pomocą kilku wybranych produktów?

Nie. Żaden pojedynczy produkt ani specjalna dieta nie chronią nas całkowicie przed zachorowaniem i nie zastąpią leczenia onkologicznego.

Nie oznacza to jednak, że sposób odżywiania jest bez znaczenia. Dieta jest jednym z elementów zdrowego stylu życia i profilaktyki. Warto, aby na co dzień znalazło się w niej dużo różnorodnych produktów roślinnych takich jak: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i roślin strączkowych oraz odpowiednie źródła zdrowych tłuszczów.

Zielona herbata również może być częścią takiego sposobu odżywiania. Zawiera polifenole, w tym EGCG, które są przedmiotem wielu badań naukowych. Nie traktujmy jej jednak jak leku.

W przypadku osoby już chorującej na nowotwór dieta powinna być dostosowana do jej stanu zdrowia i prowadzonego leczenia. Jej zadaniem jest przede wszystkim dostarczenie organizmowi potrzebnej energii i składników odżywczych oraz pomoc w utrzymaniu dobrego stanu odżywienia podczas terapii.

Nie istnieje jeden produkt „przeciw rakowi”. Znacznie większe znaczenie ma to, jak odżywiamy się i żyjemy na co dzień.

FAQ – Pytania i odpowiedzi

Czy istnieją produkty, które chronią przed rakiem?

Nie ma jednego produktu, który może uchronić nas przed zachorowaniem na nowotwór. Znaczenie ma cały sposób odżywiania i styl życia. W profilaktyce zaleca się dietę bogatą w różnorodne produkty roślinne, szczególnie warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i rośliny strączkowe.

Czy zielona herbata chroni przed nowotworami?

Zielona herbata zawiera polifenole, w tym dobrze poznaną katechinę EGCG. Związki te są intensywnie badane pod kątem ich wpływu na procesy zachodzące w komórkach. Nie ma jednak wystarczających dowodów, aby twierdzić, że picie zielonej herbaty samo w sobie zapobiega nowotworom lub je leczy.

Czy brokuły mają działanie przeciwnowotworowe?

Brokuły i inne warzywa kapustne zawierają glukozynolany, z których powstają związki biologicznie aktywne, między innymi sulforafan. Są one przedmiotem wielu badań naukowych. Brokuły są wartościowym elementem zdrowej diety, ale nie należy traktować ich jako produktu, który samodzielnie chroni przed rakiem.

Czy cukier „żywi raka”?

Komórki nowotworowe, podobnie jak zdrowe komórki naszego organizmu, wykorzystują glukozę jako źródło energii. Nie oznacza to jednak, że zjedzenie cukru „nakarmi raka”, a całkowite wyeliminowanie cukru spowoduje zahamowanie jego wzrostu.

Warto ograniczać nadmiar cukrów dodanych przede wszystkim dlatego, że sprzyja on nadmiernej masie ciała, a nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko rozwoju niektórych nowotworów.

Czy czerwone mięso zwiększa ryzyko nowotworów?

Duże spożycie czerwonego mięsa wiąże się ze zwiększonym ryzykiem raka jelita grubego. Jeszcze mocniejsze dowody dotyczą mięsa przetworzonego, takiego jak niektóre wędliny, kiełbasy czy bekon. Dlatego zaleca się ograniczenie czerwonego mięsa i spożywanie jak najmniejszej ilości mięsa przetworzonego.

Ile warzyw i owoców warto jeść dziennie?

W profilaktyce zdrowotnej zaleca się spożywanie co najmniej 400 g różnorodnych warzyw nieskrobiowych i owoców dziennie. Warto przy tym zadbać o różnorodność,  zamiast koncentrować się na jednym „superprodukcie”.

Czy dieta może wyleczyć nowotwór?

Nie. Dieta nie zastępuje leczenia onkologicznego. U osoby chorującej na nowotwór odpowiednie żywienie jest jednak bardzo ważne, ponieważ pomaga dostarczyć energię i składniki odżywcze oraz utrzymać prawidłowy stan odżywienia podczas leczenia.

Co ma największe znaczenie w profilaktyce nowotworów?

Nie jeden produkt, ale cały styl życia. Znaczenie mają między innymi niepalenie tytoniu, ograniczenie lub unikanie alkoholu, prawidłowa masa ciała, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia dieta oraz ochrona przed nadmiernym promieniowaniem UV.

: